ι όμως τα αυτοκίνητα έχουν ρόλο στην υπερθέρμανση των πόλεων κυρίως όταν είναι σταθμευμένα! Συνήθως αποδίδουμε το φαινόμενο της Αστικής Θερμικής Νησίδας (Urban Heat Island – UHI), τστα ψηλά κτίρια, την άσφαλτο, το τσιμέντο και την έλλειψη πρασίνου. Όμως μια νέα μελέτη από τη Λισαβόνα έρχεται να αναδείξει έναν παράγοντα που σχεδόν πάντα αγνοούμε: τα σταθμευμένα αυτοκίνητα!
Σχ. 1. Επιπτώσεις των σταθμευμένων αυτοκινήτων στο αστικό περιβάλλον.
Οι ερευνητές συμπεραίνουν ότι τα οχήματα που μένουν ακινητοποιημένα για ώρες πάνω στους δρόμους δεν είναι απλώς ουδέτερα αντικείμενα, αλλά επηρεάζουν ουσιαστικά το θερμικό ισοζύγιο της πόλης.
Ο λόγος βρίσκεται στα ίδια τα υλικά και τα χρώματα των αυτοκινήτων. Το λεπτό μεταλλικό τους περίβλημα θερμαίνεται πολύ πιο γρήγορα από την άσφαλτο και ανταποκρίνεται άμεσα στην ηλιακή ακτινοβολία.
Ένα μαύρο όχημα μπορεί να αυξήσει τη θερμοκρασία του αέρα που το περιβάλλει έως και τέσσερις βαθμούς Κελσίου σε σχέση με την κοντινή άσφαλτο, ενώ ένα λευκό όχημα έχει σαφώς μικρότερη επίδραση.
Τα αυτοκίνητα σκιάζουν βέβαια το οδόστρωμα, μειώνοντας την ποσότητα θερμότητας που αυτό απορροφά, αλλά παράλληλα γίνονται τα ίδια μικρές θερμές νησίδες που μεταβάλλουν τις συνθήκες στο μικροκλίμα.
Σε περιοχές με υψηλή πυκνότητα στάθμευσης, όπως συμβαίνει σχεδόν σε κάθε ευρωπαϊκή πρωτεύουσα, τα παρκαρισμένα αυτοκίνητα μπορεί να καλύπτουν ως και το δέκα τοις εκατό της επιφάνειας του δρόμου, μεταβάλλοντας δραστικά την ανακλαστικότητα και τη θερμική συμπεριφορά ολόκληρων γειτονιών.
Χαρακτηριστικοί της επιβάρυνσης οι χάρτες που δημιούργησε η επιστημονική ομάδα για την πόλη της Λισαβόνας με αρκαρισμένα αυτικίνητα αρχικά και έπειτα με αυτοκίνητα εν κινήσει, όπου στην πρώτη περίπτωση φαίνεται καθαρά το επίπεδο επιβάρυνσης της μεγαλούπολης.
Σχ. 2. Ταξινόμηση κάλυψης και χρήσεων γης της Λισαβόνας [6]. Οι πληροφορίες για τη χωροθέτηση των οχημάτων στη Λισαβόνα προήλθαν από πηγές στάθμευσης και κυκλοφορίας. Τα δεδομένα για τις θέσεις στάθμευσης αντλήθηκαν από την Empresa Pública Municipal de Mobilidade e Estacionamento de Lisboa [7] και δείχνουν τον τύπο χώρου στάθμευσης που έχει κατανεμηθεί σε όλη την πόλη. Συνολικά υπάρχουν 91.000 θέσεις στάθμευσης (Σχ. 4), οι οποίες περιγράφονται ως κατοικίας και μη κατοικίας. Οι πρώτες αντιστοιχούν σε λιγότερο από 10% των θέσεων και θεωρούνται κατειλημμένες κυρίως κατά τη διάρκεια της νύχτας.
Σχ. 3. Ωριαία κυκλοφορία (2–3 μ.μ.) Παρασκευής, 3 Ιανουαρίου 2020, απεικονισμένη με γραμμές μεταβαλλόμενου πάχους.
2-5 ΒΑΘΜΟΥΣ ΥΨΗΛΟΤΕΡΗ Η ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΣΤΙΣ ΜΕΓΑΛΕΣ ΠΟΛΕΙΣ ΛΟΓΩ ΤΩΝ ΠΑΡΚΑΡΙΣΜΕΝΩΝ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ
Η εικόνα στην Ελλάδα είναι ιδιαίτερα χαρακτηριστική. Η Αθήνα παραμένει μία από τις πιο «αυτοκινητοκεντρικές» πόλεις της Ευρώπης, με περισσότερα 2,6 εκατομμύρια οχήματα και πάνω από 400.000 θέσεις στάθμευσης στους δρόμους. Σε γειτονιές όπως η Κυψέλη, το Παγκράτι ή το Κολωνάκι, τα αυτοκίνητα καταλαμβάνουν μέχρι και το ένα τρίτο του οδικού χώρου, γεγονός που σημαίνει ότι σε ημέρες καύσωνα οι θερμοκρασίες μπορεί να είναι δύο έως τέσσερις βαθμούς υψηλότερες σε σχέση με δρόμους που έχουν περισσότερο πράσινο.
Στη Θεσσαλονίκη επικρατεί επίσης το ίδιο μοτίβο. Στο πολεοδομικό συγκρότημα κινούνται περισσότερα από 700.000 οχήματα, ενώ στο κέντρο υπάρχουν γύρω 50.000 θέσεις στάθμευσης στον δρόμο, με πληρότητα που φτάνει σχεδόν στο εκατό τοις εκατό. Το αποτέλεσμα είναι ότι οι στενοί δρόμοι γύρω από την Τσιμισκή ή την Καμάρα καταγράφουν θερμοκρασίες 3-5 βαθμούς υψηλότερες σε σχέση με τα σημεία της παραλίας, όπου ο αέρας κυκλοφορεί πιο ελεύθερα.
Αντίστοιχες εικόνες συναντά κανείς και σε άλλες ελληνικές μεγαλουπόλεις όπως η Πάτρα, το Ηράκλειο και η Λάρισα, όπου τα αυτοκίνητα φτάνουν τις 100.000 με 150.000 και οι αστικές συνοικίες πυκνής δόμησης μετατρέπονται σε αποθήκες θερμότητας.
ΤΟ ΧΡΩΜΑ ΚΑΙ ΤΟ ΥΛΙΚΟ ΤΩΝ Ι.Χ. ΑΠΟΤΕΛΟΥΝ «ΚΛΕΙΔΙ» ΣΤΗ ΜΕΙΩΣΗ ΤΟΥ ΦΑΙΝΟΜΕΝΟΥ
Η μελέτη καταλήγει ότι το χρώμα και τα υλικά των οχημάτων μπορούν να έχουν εξίσου μεγάλη σημασία με την επιλογή των δομικών υλικών των πόλεων. Αν, για παράδειγμα, σε μια περιοχή με υψηλή συγκέντρωση στάθμευσης τα περισσότερα αυτοκίνητα ήταν λευκά ή ασημί, η συνολική ανακλαστικότητα του δρόμου θα αυξανόταν αισθητά και θα μείωνε την απορρόφηση της ηλιακής ακτινοβολίας. Αντίθετα, η κυριαρχία σκούρων οχημάτων επιβαρύνει σημαντικά την αίσθηση της ζέστης στο επίπεδο του πεζού.
Σχ. 4. Διαφορές θερμοκρασίας αέρα (ΔT) στη γύρω περιοχή μαύρου και λευκού αυτοκινήτου. Και τα δύο αυτοκίνητα είχαν προσανατολισμό από νότο προς βορρά (πίσω προς εμπρός) και ήταν απομονωμένα, τοποθετημένα σε χώρο στάθμευσης με άσφαλτο. Οι μετρήσεις πραγματοποιήθηκαν στις 23 Ιουλίου 2024, μεταξύ 1:40 μ.μ. και 2:12 μ.μ. Οι συνθήκες ήταν ήπιες (μέση ταχύτητα ανέμου < 1 m/s) και αίθριες (μέση προσπίπτουσα ηλιακή ακτινοβολία 1005 W/m²).
Η σημασία αυτού του παράγοντα είναι διπλή. Αφενός, οι πόλεις θα μπορούσαν να σκεφτούν έξυπνες πολιτικές, όπως περιορισμό στάθμευσης σε θερμικά ευαίσθητες περιοχές, ενθάρρυνση της χρήσης ανοιχτόχρωμων οχημάτων ή τοποθέτηση σκιάστρων και φυτεύσεων σε χώρους στάθμευσης. Αφετέρου, το ίδιο το ζήτημα μας αναγκάζει να ξανασκεφτούμε τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζουμε τις πόλεις: δεν είναι μόνο τα κτίρια και η άσφαλτος που παίζουν ρόλο, αλλά και τα εκατοντάδες χιλιάδες οχήματα που καθημερινά σταθμεύουν και αλλάζουν το θερμικό προφίλ του αστικού χώρου.
Σε μια χώρα όπως η Ελλάδα, όπου τα καλοκαίρια γίνονται όλο και πιο θερμά, η κατανόηση αυτού του «αόρατου» παράγοντα μπορεί να αποδειχθεί κρίσιμη. Τα παρκαρισμένα αυτοκίνητα, που για δεκαετίες θεωρούνταν απλώς μια πρόκληση για την κυκλοφορία και τον δημόσιο χώρο, αποδεικνύεται ότι είναι ταυτόχρονα και ένας από τους μικρούς, αλλά καθοριστικούς μηχανισμούς που τροφοδοτούν την υπερθέρμανση των πόλεων μας.
INFO
Η έρευνα δημοσιεύτηκε στο : Science Direct
